Tip van de week: stops, diafragmawaarden en sluitertijden

Wat betekent 'ruim vier stops winst' bij beeldstabilisatie eigenlijk...? Foto: Nikon

Wat betekent ‘ruim vier stops winst’ bij beeldstabilisatie eigenlijk…? Foto: Nikon

Sommige fotografische begrippen werken voor nieuwkomers eerder verwarrend dan verduidelijkend. Vooral als ze ook nog eens in een andere betekenis dan de oorspronkelijke worden gebruikt. Een voorbeeld is ‘stops’. Nikon zegt bijvoorbeeld dat je dankzij de VR-beeldstabilisatie in de nieuwe 70-300 mm telezoom kunt “fotograferen met sluitertijden die tot 4,5 stops langer zijn dan anders mogelijk zou zijn”, en filterfabrikanten hebben het over grijsfilters die bijvoorbeeld vier stops licht tegenhouden. Ook bij belichtingscorrecties wordt vaak gesproken van ‘stops’.

In het eerste voorbeeld is ‘stops’ oneigenlijk gebruikt (wat ze bij Nikon met hun honderd jaar ervaring ook wel weten). De Engelse term ‘stop’ (vandaar het meervoud ‘stops’) heeft namelijk oorspronkelijk betrekking op diafragmawaarden – hele diafragmawaarden, om precies te zijn. De volledige naam is dan ook ‘F-stop. Een stop het diafragma sluiten geeft een halvering van de doorgelaten hoeveelheid licht; een stop het diafragma openen een verdubbeling.

Een diafragmawaarde heeft betrekking op de diameter van de diafragmaopening, terwijl de oppervlakte bepalend is voor de doorgelaten hoeveelheid licht. Daarom laat F4 tweemaal zo veel licht door als F 5,6. Illustratie: Chris Buckley, Wikimedia Commons

Een diafragmawaarde heeft betrekking op de diameter van de diafragmaopening, terwijl de oppervlakte bepalend is voor de doorgelaten hoeveelheid licht. Daarom laat F4 tweemaal zo veel licht door als F 5,6. Illustratie: Chris Buckley, Wikimedia Commons

En om het allemaal nóg verwarrender te maken, gaat het diafragma in het eerste geval van F 4 naar F 5,6 en in het tweede van F 4 naar F 2,8. Dat komt (als je niet nieuwsgierig bent, kun je dit stukje rustig overslaan) doordat de diafragmawaarde de brandpuntsafstand (f) gedeeld door de diameter van de lichtdoorlatende opening weergeeft. Als die laatste toeneemt met een factor 1,4, neemt de hoeveelheid licht toe met een factor 2, volgens de formule waarmee je de oppervlakte van een cirkel berekent. Dit mag je allemaal direct weer vergeten: het voornaamste is dat een hoge diafragmawaarde een kleine diafragmaopening weergeeft, én dat tussen F 4 en F 8 twee stops verschil zit en niet maar één.

Je kunt een halvering van de naar de sensor doorgelaten hoeveelheid licht niet alleen bereiken door het diafragma één stop te sluiten, maar ook door de sluitertijd met de helft te verkorten – bijvoorbeeld van 1/250 naar 1/500 seconde. Wat Nikon in het eerdergenoemde voorbeeld bedoelt met ruim vier stops winst dankzij de beeldstabilisatie, heeft betrekking op die sluitertijden. Normaal zou je met een 300 mm minimaal 1/300 seconde nodig hebben om redelijk zeker te kunnen zijn van een scherpe foto uit de hand. Met de beeldstabilisatie ingeschakeld wordt dat ruim vier stops langer, oftewel 1/15 seconde (van afgerond 1/250 via 1/125, 1/60 en 1/30 naar 1/15 seconde).

Vier stops komt omgerekend neer op een factor 16 (2x2x2x2 – 16/250 seconde is afgerond 1/15 seconde). Een grijsfilter dat vier stops licht tegenhoudt, laat dus maar 1/16 deel van de oorspronkelijke hoeveelheid licht door. Dat kun je gebruiken voor een zestien keer zo lange sluitertijd (bijvoorbeeld voor een bewegingseffect) maar ook voor een vier F-stops groter diafragma (bijvoorbeeld F 2,8 in plaats van F 11, voor minder scherptediepte). Of je ‘stops’ nu vertaalt naar diafragmawaarden, sluitertijden of zelfs ISO-waarden of een combinatie daarvan, maakt dus in de praktijk niet zoveel uit, zolang het sommetje maar klopt.

Lees ook:Tip van de week: lichtsterkte
Lees ook:Tip van de week: inflitsen
Lees ook:Tip van de week: de ins & outs van beeldstabilisatie
Lees ook:Sneeuwfoto’s: PLUSSEN!
Lees ook:Tip van de week: scherptediepte en systeemcamera’s

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

Naam

Website

Het kan vijf minuten duren voordat nieuwe reacties zichtbaar zijn.